• +90 212 359 73 45
  • iklimbu@boun.edu.tr

İklim Değişikliği ve Karbon

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KARBON

İklim değişikliğini anlayabilmek için tetris oyununu düşünün. Asırlar boyunca, dünya bu oyunu ve benzerini karbon kütleleriyle oynadı. Bunlar atmosfere karbondioksit gazı olarak, volkanlardan, çürüyen bitkilerden, nefes alan canlılardan ve deniz yüzeyinden geldiler. Karbondioksit bitkiler tarafından fotosentezde kullanılarak toprak tarafında emildi ve depolandı. Bu tetris oyununu adı karbon döngüsüdür ve bu döngü evrendeki yaşamın motordur. Dünya’da tüm canlılar karbon içerir. Hatta bitkilerin yarısı karbon içerir. Köpekler nasıl beyaz ve ağaçlar yeşil olabilir? Çünkü bir element olan karbon, yeni malzemeler oluşturmak için diğer elementlerle kolayca birleşebilir. Bileşikler adı verilen yeni maddeler saf karbondan oldukça farklıdır. Bir atom karbon veya oksijen gibi herhangi bir elementten daha küçük parçacıktır. Bir karbon atomu, karbon dioksiti oluşturmak için iki oksijen atomuyla birleşir. Karbondioksit havada kaldığı sürede güneşten gelen ve dünyadan yansıyacak olan ısının bir kısmını tutar. Böyle gazlara sera gazı diyoruz. Sera etkisi ise tutulan bu ısının dünyanın üzerini kaplamasıyla oluşur. Atmosferde ne kadar çok karbondioksit asılı kalırsa dünya o kadar ısınır.

Atmosferdeki karbon miktarı sabit kalan bir şey değildir. Astreoid çarpışmalarıyla, fotosentez miktarıyla, buzulların erimesiyle değişiklik gösterebilir. Ama son 8000 yıldır artmaya devam ediyor. Fakat 200 yıl kadar önce toprağın altındaki depolanan eski karbonu kazamaya başladık. Aynı zamanda bitkiler havadaki CO2 ‘yi alırlar ve elementlerine ayrıştırıp havaya O2(oksijen) salarlar. Hayvanlar solunum için havadaki oksijeni alırlar ve CO2 salarlar. Buradan da anlaşılacağı üzere hayvanlar ve bitkiler birbirlerine bağlıdırlar. Yüz milyonlarca yıldır ölü hayvan ve bitki kalıntıları toprağın altında basın ve sıcaklığa maruz kalıyor. Bu hayvan kalıntılarına ne oluyor? Bizim fosil yakıt diye adlandırdığımız kaynak hayvan ve bitki kalıntılarının toprağın altında yıllarca kalması ve sıkışıp oluşan basınç ve ısıyla fosile dönüşmesidir. Fosil yakıtlar dediğimiz 3 önemli enerji kaynağı vardır bunlar kömür, petrol ve doğal gazdır. Bu yakıtların yakılmasıyla fabrikaların, elektrik santrallerinin veya arabaların ihtiyaç duyduğu enerjiyi karşılayabiliyoruz. Fakat bu fosil yakıtların yakılmasıyla dünyanın Tetris oyununa yeni karbon blokları ekledi. Bu yakıtların yakılması havadaki karbon miktarını arttırdı. Dünya nüfusu zamanla arttı ve daha çok alanda yaşayabilmek ve tarım yapabilmek için doğayı katletmeye başladık.

Bu yüzden fosil yakıtlarla birlikte artan karbondioksit miktarını fotosentezle yok edebilecek bitki sayısını azaltmış olduk. Dünyanın karbon bloklarını azaltma gücünü düşürdük. Ve 1750’den beri atmosferdeki karbon miktarı %40 arttı ve azalacak gibi görünmüyor. Tıpkı tetris oyunundaki gibi ne kadar çok blok olursa dengeyi sağlamak o kadar zorlaşır. Atmosferdeki fazla karbon miktarı yeryüzünde daha fazla ısının hapsolmasına ve kutuptaki buzulların erimesine neden olarak sera etkisini hızlandırır. Isınan hava buzulların erimesine neden olur. Buzullar eridikçe daha az güneş ışığını yansıtabilirler bu da havanın daha hızlı ısınmasına neden olur. Hava daha çok ısınırsa okyanuslar da daha çok ısınır. Deniz seviyesi yükselir ve seller meydana gelebilir. Doğal sistemler bozulur ve havalar zamanla aşırılaşır. İklim değişikliği farklı insanları ve bölgeleri farklı şekillerde etkiyebilir. Fakat sonunda hepimizin oynamak zorunda olduğu bir oyun bu ve tetristen farklı olarak yeniden başlama ve deneme şansımız olmayacak.

NASA Climate Kids :: What is the big deal with carbon?

HTML Snippets Powered By : XYZScripts.com
Skip to toolbar